6 مناظره با علي بن محمّد جهم ؛ « 1 » 7 مناظره با ارباب مذاهب مختلف در بصره . هر يك از اين مناظرات داراى محتواى عميق و جالبى است كه حتى امروز هم با گذشت حدود 1200 سال از آن تاريخ ، راه گشا و روشنگر و بسيار آموزنده و پربار است ، هم از نظر محتوا و هم از نظر فن مناظره و طرز ورود و خروج در بحث ها . نخست به سراغ مناظرات چهارگانه اى كه در يك جلسه از جلسات گستردهء مأمون واقع شده ، مى رويم . در عيون أخبار الرضا در اين باره چنين مى خوانيم : هنگامى كه على بن موسى الرضا عليه السلام بر مأمون وارد شد ، مأمون فضل بن سهل وزير مخصوصش « 2 » دستور داد كه پيروان مكاتب

--> ( 1 ) . على بن محمّد بن جهم ، ناصبى و دشمن اهل بيت بوده است . مرحوم صدوق روايتى از على بن محمّد جهم نقل كرده كه از آن استفاده مىشود كه وى نسبت به حضرت رضا عليه السلام محبت داشته است ، امّا صدوق در ذيل همين حديث آورده است : « هذا الحديث غريب من طرق على بن محمّد بن الجهم مع نصبه و بغضه و عداوته لاهل البيت عليهم السلام ، ( عيون أخبار الرضا ، ج 1 ، ص 195 - 204 ) . صاحب جامع الروا نيز همين مطلب را در شرح حال او آورده است ( جامع الروا ، ج 1 ، ص 597 596 ) . فضل بن سهل ( 202 154 ق ) ( 2 ) . فضل بن سهل ( 202 154 ق ) وزير معروف مأمون كه در كودكى به دربار خلافت راه يافت و در سال 190 ق به دست مأمون از دين